www.AzmeZohoor.ir

مقدمه ای بر خطب نادره امام علی ( ع ) 1

خطب نادره حضرت على علیه السلام

خطب نادره به خطبه ‏هايى گفته مى ‏شود كه از نظر موضوع و محتوا در سطح بسيار بالائى قرار داشته و در ديگر فرمايشات حضرت على (ع) و ساير ائمه هدى (ع) اين گونه مطالب به ندرت يك جا مطرح شده است.

مرحوم سيّد رضى در كتاب شريف نهج ‏البلاغه، به خطب نادره اميرالمؤمنين عليه ‏السلام كه غالبا بيانگر عظمت مقام و منزلت انوار قدس الهى (محمّد و آل محمّد صلى ‏الله ‏عليه ‏و‏ آله ) است، اشاره نكرده است. وى بيش‏تر همّتش را صرف جمع‏ آورى خطبه‏ هايى نموده كه در آن‏ها به تقوى و پرهيزكارى و زهد و بى ‏رغبتى به دنيا و زخارف دنيوى و مسايلى از اين قبيل سفارش شده است كه در عين حال، از نظر فصاحت و بلاغت نيز در منتهى درجه كلام بشرى است.

گرچه در نقل فقرات اين خطبه ‏ها نيز در بعضى از موارد، جانب اختصار و ايجاز و حتّى تقيه را رعايت كرده و قطعاتى از آن را ظاهراً حذف نموده است؛ ولى خوشبختانه دست‏ اندركاران كتاب‏هاى مستدرك نهج ‏البلاغه - كه اول مرتبه ظاهراً توسط كاشف الغطاء در طى يك جلد شروع شد - در صد سال اخير توانسته ‏اند تا اندازه ‏اى اين نقايص را برطرف نموده و خطبه ‏هايى از على عليه‏السلام را كه در نهج ‏البلاغه يافت نمى ‏شود، تحت نام «مستدرك نهج ‏البلاغه» استخراج و تدوين نمايند. با اين وجود، در هيچ يك از اين مستدركات نيز به يك سلسله از خطبه ‏هاى جناب على عليه ‏السلام كه تحت عنوان خطب نادره على عليه‏السلام در جوامع شيعى معروف است، اشاره‏ اى نشده و ذكرى به ميان نيامده است؛ ولى ما بحمداللّه‏ در اين سایت خود سعى نموده ‏ايم بعضى از اين خطب نادره را به مصداق:

آب دريا را اگر نتوان كشيد

هم به قدر تشنگى بايد چشيد

مطرح نماييم.

نكته ديگرى كه ذكر آن در اينجا بسيار لازم به نظر مى ‏رسد، اين است كه:

خطب على عليه ‏السلام و مخصوصاً خطب نادره ‏ى آن حضرت نظير: «خطبة البيان»، «خطبه نورانيه»، «خطبه لؤلوئيه» و ... مشحون به اسرار بسيار زيادى است كه لامحاله اذاعه‏ ى اين اسرار و قرار دادن آن در اختيار همگان گناهى بزرگ و «ذَنْبٌ لايُغْفَر» خواهد بود؛ مخصوصاً با توجه به عبارتى در خطبه تطنجيه كه جناب على عليه‏ السلام مى ‏فرمايد: «وَ كُونُوا لِلْعِلْمِ حَمَلةً لا تُخْرِجُوهُ اِلى غَيْرِ اَهْلِهِ فَتَهْلِكُوا»

از حاملين علم [محمّد و آل محمّد صلى ‏الله‏ عليه‏ و‏آله ] باشيد و آن را به غير اهلش نگوييد كه هلاك مى شويد.

پس با برنامه ‏اى كه رسول خدا صلى ‏الله‏ عليه ‏و ‏آله و اميرالمؤمنين عليه ‏السلام و ساير ائمه هدى عليهم ‏السلام به ما ارائه مى ‏دهند، نمى ‏توان آزادانه همه گفتنى ‏ها را گفت و همه دانستنيها را براى فهم ديگران بازگو نمود. مضافا بر اينكه در خلال فرمايشات انوار قدس الهى عليهم‏ السلام احاديثى بدين صورت ديده مى ‏شود:

«حَديثُنا صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لايَحْتَمِلُهُ اِلاّ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ اَوْ نَبِىٌّ مُرْسَلٌ اَوْ مُؤْمِنٌ امْتَحَنَ اللّه‏ُ قَلْبَهُ لِلاْيمانِ»[1]

احاديث ما (محمّد و آل محمّد صلى ‏الله‏ عليه‏ و ‏آله ) سخت و دشوار است؛ به گونه ‏اى كه جز فرشته مقرّب يا پيامبر مرسل و يا مؤمنى كه خداوند قلب او را به ايمان آزموده است، كس ديگرى نمى ‏تواند آن را حمل نمايد.

بنابراين، بايد گفت كه اين خطب نادره نيز از همان مقوله احاديث صعب مستصعب بوده، و چون همگان تاب تحمّل و توان فهم و هضم اين مطالب عاليه را ندارند، لذا بايد خيلى با احتياط و عصا زنان در ظلمت جهل و كفرِ يك عده از جاهلان عالِم‏نما حركت كرده و گهگاه حقايق و مطالبى را در ظاهر و با احتياط بيان نمود؛ بدان اميد كه اين مطالب، تدريجا براى عدّه ‏اى قابل فهم شود و سرانجام در وِعاء عقولشان جايگزين گردد.

وجود نازنين على عليه‏السلام در «خطبه تُطُنجِيَه» مى ‏فرمايد: «اَلا فَعُوا وَ لاتَضِجُّوا وَ لاتَرْتَجُّوا»

آگاه باشيد (بشنويد) و در وعاء عقل و خرد خود آن را جاى دهيد و ضجّه نزنيد و به لرزه درنياييد.

همچنين در يكى از كلمات قصارشان مى ‏فرمايد:

«اِنَّ هذِهِ الْقُلُوبَ اَوْعِيَةٌ فَخَيْرُها اَوْعاها»[2]

همانا اين قلب‏ها [همانند] ظرف‏هايى هستند كه بهترين آن‏ها، جادارترين آن‏ها است.

قرآن مجيد نيز در آيه ‏ى شريفه: «اَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ اَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها» (رعد - 17)

«خداوند از آسمان باران مى ‏فرستد و در هر درّه ‏اى به اندازه خودش سيل جارى مى ‏شود»

همين مفاهيم را به گونه‏ اى ديگر بيان مى ‏فرمايد.

در اينجا از ساحت قدس جناب على عليه ‏السلام عاجزانه مسئلت مى ‏نماييم كه اگر خداى ناكرده، در ذكر اين خطب، اذاعه و كشف سرّى و يا قصور و كوتاهى و جهل و جمودى به كار رفته باشد، بر ما ببخشايند و از خداوند تبارك و تعالى نيز خواهانيم كه نه «عالم متهتِّك» باشيم و نه «جاهل متنسِّك».

خطب نادره و اختلاف مندرجات آن در نسخ مختلف

با اينكه سيد رضى (ره) دانشمندى اديب و عرب زبان بوده و در تأليف و تصحيح و تنقيح نهج ‏البلاغه بسيار زحمت كشيده است، مع ‏الوصف در مندرجات اين كتاب نيز در طول قريب هزارسال بعد از ايشان، در بعضى از موارد اختلافاتى كم و بيش ديده مى ‏شود.

بنابراين، خطب نادره حضرت على عليه ‏السلام در درجه اوّل، و نيز ساير خطب ايشان كه در نهج ‏البلاغه نيامده و به طور متفرق در مآخذ شيعه ديده مى ‏شود، با اختلافات كم و زيادى در كتب مختلف ثبت و ضبط شده است.

و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

سه شنبه ۲۹ دی ۱۳۸۸ ساعت ۲۱:۳۷

مقدمه ای بر خطب نادره امام علی ( ع ) 2

اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه ای بر خطب نادره ی امام علی علیه السلام

عَنِ الصّادِقِ عليه‏السلام عَنْ ابائِهِ قالَ: قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: اِنَّ اللّه‏َ تَعالى جَعَلَ لاَِخى عَلِىِّ بْنِ اَبى طالِبٍ فَضائِلَ لا يُحْصى عَدَدَها غَيْرُهُ.فَمَنْ ذَكَرَ فَضيلَةً مِنْ فَضائِلِهِ مُقِرّا بِها غَفَرَ اللّه‏َ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ ما تَأَخَّرَ وَ لَوْ وافَى الْقِيامَةَ بِذُنُوبِ الثَّقَلَيْنِ. وَ مَنْ كَتَبَ فَضيلَةً مِنْ فَضائِلِ عَلِىِّ بْنِ اَبى طالِبٍ، لَمْ تَزَلِ الْمَلائِكَةُ تَسْتَغْفِرُ لَهُ ما بَقِىَ لِتِلْكَ الْكِتابَةِ رَسْمٌ. وَ مَنِ اسْتَمَعَ اِلى فَضيلَةٍ مِنْ فَضائِلِهِ غَفَرَاللّه‏ُ لَهُ الذُّنُوبَ الَّتِى اكْتَسَبَها بِالاِْسْتِماعِ. وَ مَنْ نَظَرَ اِلى كِتابَةٍ فى فَضائِلِهِ غَفَرَاللّه‏َ لَهُ الذُّنُوبَ الِّتِى اكْتَسَبَها بِالنَّظَرِ. ثُمَّ قالَ رَسُولُ اللّه‏ِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله : اَلنَّظَرُ اِلى عَلِىِّ بْنِ اَبى طالبٍ عِبادَةٌ، وَ ذِكْرُهُ عِبادَةٌ، وَ لايُقْبَلُ ايمانُ عَبْدٍ اِلاّ بِوِلايَتِهِ وَالْبَرائَةِ مِنْ اَعْدائِهِ.[1]

امام صادق عليه‏السلام از پدران بزرگوارش از رسول خدا صلى ‏الله ‏عليه ‏و ‏آله نقل كرد كه آن حضرت فرمود: به درستى كه خداوند براى برادرم، على بن ابى طالب عليه ‏السلام فضايلى قرار داده كه تعداد آن‏ها را غير از خودش كس ديگرى نمى ‏تواند شمارش نمايد. پس هر كس فضيلتى از فضايل او را در حالى كه به آن اقرار دارد بيان كند، خداوند گناهان گذشته و آينده او را مى ‏بخشد؛ اگر چه، با گناهان جنّ و انس به قيامت درآيد.

و هر كس فضيلتى از فضايل على ‏بن‏ ابى ‏طالب عليه ‏السلام را بنويسد، پيوسته ملائكه برايش استغفار مى‏ كنند تا زمانى كه آن نوشته باقى است.

و هركس گوش دهد به فضيلتى از فضايل او، خداوند تمام گناهانى را كه از طريق شنيدن كسب كرده، مى ‏آمرزد.

و هركس به نوشته ‏اى كه در آن فضايل على عليه‏السلام است نظر كند، خداوند گناهانى را كه با نگاه كردن انجام داده، مى ‏بخشد.

و در ادامه، رسول خدا صلى ‏الله‏ عليه ‏و‏آله فرمود: نگاه به چهره على ‏بن ‏ابى ‏طالب، عبادت است، ذكر و ياد او را نمودن عبادت است و ايمان بنده ‏اى پذيرفته نمى ‏شود، مگر به دوستى با او و دشمنى و بيزارى از دشمنانش.

اگر نبود حديثى در بيان فضايل على عليه‏ السلام ، مگر حديث فوق، ما را بسنده بود كه سخن را كوتاه كنيم؛ امّا از آنجا كه مى ‏خواهيم مسأله بيان فضايل حضرتش را در ميان اذهان خوانندگان - به نوعى - تثبيت نماييم، ناچاريم مقدمه خود را قدرى طولانى ‏تر نموده و به ذكر نمونه‏ هاى ديگرى در اين زمينه اقدام نماييم؛ چه، به اتكاى همين احاديث معصومين عليهم ‏السلام معتقديم كه:

«قلبها مانند شمشير زنگار مى ‏بندد و صيقل دادن آن جز به ذكر حديث و شنيدن آن ميسر نيست».[2]

از طرف ديگر، جابربن عبداللّه‏ انصارى مى ‏گويد:

«رسول خدا صلى ‏الله ‏عليه‏ و‏آله فرمود: جبرئيل بر من نازل شد و گفت: خداى متعال تو را مأمور مى ‏نمايد كه به بيان فضايل على ‏بن ‏ابى ‏طالب عليه‏ السلام در بين اصحاب و يارانت بپردازى تا آن‏ها نيز سخنان شما را به آيندگان برسانند. نيز به همه ملائك فرمان داده است تا فضايل على عليه‏السلام را كه شما بيان مى ‏كنيد، گوش كنند.»[3]

بنابراين، وقتى در قرآن مجيد نيز آمده است: «لَقَدْ كانَ لَكُمْ فى رَسُولِ اللّه‏ِ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» (احزاب - 21)، ديگر جاى هيچگونه شك و ترديدى باقى نمى‏ ماند كه ما هم به اندازه توفيقى كه خداوند نصيبمان فرموده، به اين امر مبادرت جوييم . امّا از آن جا كه احاديث محمّد و آل محمّد صلى ‏الله ‏عليه ‏و‏آله صعب مستصعب مى ‏باشد لذا مى ‏بايست در مواجهه با اين گونه احاديث، به اين بيان امام باقر عليه ‏السلام توجه داشته باشيم كه مى‏ فرمايد:

قالَ اَبُو جَعْفَرٍ عليه‏السلام : قالَ رَسُولُ اللّه‏ِ صلى‏الله‏عليه‏و ‏آله : اِنَّ حَديثَ الِ مُحَمَّدٍ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لايُؤْمِنُ بِهِ اِلاّ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ اَوْ نَبِىٌّ مُرْسَلٌ اَوْ عَبْدٌ امْتَحَنَ اللّه‏ُ قَلْبَهُ لِلاْيمانِ، فَماوَرَدَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَديثِ الِ مُحَمَّدٍ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَلانَتْ لَهُ قُلُوبُكُمْ وَ عَرَفْتُمُوهُ فَاقْبَلُوهُ، وَمَا شْمَأَزَّتْ مِنْهُ قُلُوبُكُمْ وَ اَنْكَرْتُمُوهُ فَرُدُّوهُ اِلَى اللّه‏ِ وَ اِلَى الرَّسُولِ وِ اِلَى الَعالِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله وَ اِنَّمَا الْهالِكُ اَنْ يُحَدَّثُ اَحَدُكُمْ بِشَىْ‏ءٍ مِنْهُ لا يَحْتَمِلُهُ فَيَقُولُ: وَاللّه‏ِ ما كانَ هذا، وَ اللّه‏ِ ما كانَ هذا، وَالاِْنْكارُ هُوَ الْكُفْرُ.[4]

امام باقر عليه‏السلام مى ‏فرمايد: رسول خدا صلى ‏الله‏ عليه ‏و‏آله فرمود: حديث آل محمّد صعب مستصعب است؛ جز فرشته مقرّب يا پيغمبر مرسل يا بنده ‏اى كه خدا دلش را به ايمان آزموده، به آن ايمان نياورد.

پس هر حديثى كه از آل محمّد صلى ‏الله‏ عليه ‏و‏آله به شما رسيد و در برابر آن آرامش دل يافتيد و آن را آشنا ديديد، بپذيريد و هر حديثى را كه دلتان از آن رميد و ناآشنايش ديديد، آن را به خدا و پيغمبر و عالِمِ آل محمّد صلى ‏الله ‏عليه ‏و ‏آله رد كنيد. همانا هلاك شده كسى است كه حديثى را كه تحمّل ندارد، برايش بازگو كنند و او بگويد به خدا اين چنين نيست ، به خدا اين چنين نيست و انكار مساوى كفر است.

اين نكته را هم ناگفته نگذاريم كه اگر كسى نخواهد اين گونه مطالب را قبول كند، ناچار است به دنبال بهانه ‏اى بگردد و مثلاً ضعف سند حديث و ... را مستمسك قرار دهد و از ريشه، تمامى حقايق را منكر شود.

بليّه‏ اى كه اخيرا گريبانگير بعضى از محقّقين كم اطلاع از حقايق و معارف متعالى مذهب شيعه شده است.

مَثَل اينان، مَثَل همان كسانى است كه در زمان پيامبر صلى ‏الله‏ عليه‏ و‏آله به تمامى معجزات آن حضرت مُهر سِحر مى ‏زدند و رسول خدا صلى ‏الله ‏عليه ‏و ‏آله را ساحِر كذّاب مى‏ دانستند.

اى على ‏بن ‏ابى ‏طالب عليه ‏السلام ، اى اميرالمؤمنين، تو را به حق برادرت رسول خدا صلى ‏الله‏ عليه ‏و‏آله قسم مى ‏دهيم كه ما را نيز در بيان فضايل و معجزات و مناقبت يارى نمايى و از خوف ملامتِ ملامت كننده، در حصن حصين خود نگهدارى.

ما وقتى مى ‏بينيم و مى ‏خوانيم كه رسول خدا صلى ‏الله ‏عليه ‏و ‏آله درباره‏ ى شما فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ فَضائِلَ عَلِىِّ بْنِ اَبى طالِبٍ عليه‏السلام عِنْدَاللّه‏ِ عَزَّوَجَلَّ وَ قَدْ اَنْزَلَها فِى الْقُرْانِ اَكْثَرُ مِنْ اُحْصِيَها فى مَقامٍ واحِدٍ فَمَنْ اَنْبَأَكُمْ بِها وَ عَرَّفَها فَصَدِّقُوهُ»[5]

اى مردم، به راستى فضائل على ‏بن ‏ابى ‏طالب عليه‏السلام نزد خداوند كه آن را در قرآن نازل فرموده، بيش از آن است كه در يك مجلس بتوانم آن‏ها را بيان نمايم. پس هر كس آن فضايل را براى شما بيان كرد و تعريف نمود، او را تصديق نماييد.

آيا مى ‏توانيم ساكت بنشينيم و از فضائل شما نگوييم؟ بى پرده و با سرافرازى مى ‏گوييم:

ـ اَلسَّلامُ عَلى مَوْلانا اَميرِ الْمُؤمِنينَ عَلِىِّ بْنِ اَبى طالِبٍ صاحِبِ السَّوابِقِ وَ الْمَناقِبِ.

سلام بر مولاى ما اميرالمؤمنين على ‏بن ‏ابى ‏طالب، صاحب سوابق [درخشان] و منقبت هاى [بزرگ] .

ـ اَلسَّلامُ عَلى صاحِبِ الدَّلالاتِ وَالاْياتِ الْباهِراتِ وَالْمُعْجِزاتِ الْقاهِراتِ.

سلام بر صاحب دلالت‏ها و نشانه‏ هاى روشن و معجزه ‏هاى غلبه كننده.

ـ اَلسَّلامُ عَلَى الْمَوْلُودِ فِى الْكَعْبَةِ.

سلام بر تولد يافته در كعبه.

ـ اَلسَّلامُ عَلى مُكَلِّمِ الْفِتْيَةِ فى كَهْفِهِمْ بِلِسانِ الاَْنْبِياءِ.

سلام بر تكلّم كننده با اصحاب كهف به زبان انبياء.

ـ اَلسَّلامُ عَلى مَنْ رُدَّتْ لَهُ الشَّمْسُ فَسامى شَمْعُونَ الصَّفا.

سلام بر كسى كه خورشيد برايش برگشت و با شمعون الصفا (وصى حضرت موسى) برابرى كرد.

ـ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ خاطَبَ الثُّعْبانَ وَ ذِئْبَ الْفَلا.

سلام بر تو اى كسى كه با مار بسيار بزرگ و گرگ بيابان تكلّم نمودى.

ـ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا خاتِمَ الْحَصى.

سلام بر تو اى كسى كه با انگشترى سنگ ريزه را مهر زدى.

ـ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا مُخْبِرا بِما غَبَرَ وَ بِما هُوَاتٍ.

سلام بر تو اى كسى كه از آنچه گذشت و از آنچه در آينده خواهد آمد، خبر مى ‏دهى.

ـ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ عَجَبَتْ مِنْ حَمَلاتِهِ فِى الْوَغا مَلائِكَةُ السَّمواتِ.

سلام بر تو اى كسى كه ملائكه آسمان‏ها از حمله‏ هاى تو در جنگ تعجب نمودند.

ـ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا قالِعَ الصَّخْرَةِ عَنْ فَمِ الْقَليبِ وَ مُظْهِرَ الْماءِ المَعينِ.[6]

سلام بر تو اى بركَننده‏ ى سنگ بزرگ از روى دهانه ‏ى چاه و اى آشكار كننده ‏ى آب گوارا.

پس تا كى براى خوشايند افرادى چند، از موضع خود عقب ‏نشينى كنيم و راه را براى نفوذ افكار مخرّبِ حقايق دين در قالب تحقيقات علمى، پيرامون ضعف متن حديث و ضعف سند آن و ضعف راويان آن و ... باز بگذاريم.

آيا به زعم اينكه معجزه ‏اى و منقبتى و فضيلتى با عقل ناقص ما سازگارى نداشت، مى‏ بايست بلافاصله خط بُطلان بر آن بكشيم؟

حضرت موسى عليه ‏السلام با آن همه علمى كه خداوند به او مرحمت فرموده بود و به پيامبرى مخصوصش نموده و تورات را بر او نازل كرده بود، در برابر سه عمل كه از خضر پيامبر عليه ‏السلام مشاهده نمود، تاب تحمّل نياورد؛ پس چگونه است وضع ما كه مى ‏خواهيم با دست خالى در برابر مظاهر خداى سبحان قد علم كنيم و حركات و سكناتشان را زير سؤال ببريم؟

كجاست آن صاحب فهمى كه وقتى به اين عبارات مى ‏رسد:

- جَلَّ مَقامُ الِ مُحَمَّدٍ عَنْ وَصْفِ الْواصِفينَ وَ نَعْتِ النّاعِتينَ وَ اَنْ يُقاسَ بِهِمْ اَحَدٌ مِنَ الْعالَمينَ.[7]

مقام آل محمّد برتر از آن است كه به وصف و بيان توصيف كنندگان درآيند و عالى ‏تر از آن است كه با آن‏ها احدى از اهل عالم قياس شود.

- عِلْمُ الاَْنْبِياءِ فى عِلْمِهِمْ وَ سِرُّ الاَْوْصِياءِ فى سِرِّهِمْ وَ عِزُّ الاَْوْلِياءِ فى عِزِّهِمْ كَالْقَطْرِةِ فِى الْبَحْرِ وَ الذَّرَّةِ فِى الْقَفْرِ.[8]

علم تمام پيامبران در مقابل علم محمّد و آل محمّد عليهم ‏السلام و سرّ اوصيا در برابر سرّ آن‏ها و عزّت اوليا در مقابل عزّت آن‏ها، مانند قطره‏ اى است در ميان دريا و ذره ‏ى كوچكى است در ميان بيابان.

سر تواضع در برابر عظمت اين انوار قدس الهى عليهم ‏السلام فرو نياورد و يا حداقل اگر نمى ‏تواند چيزى به مردم بدهد، چيزى از آنان نگيرد.

اين سایت ، پُلى است براى خوانندگانى كه مى‏ خواهند قدرى از آنچه تاكنون بوده‏اند، پيش‏تر آمده و به اين بيان اميرالمؤمنين عليه ‏السلام جامه ‏ى عمل بپوشانند كه مى‏ فرمايد:

اَلْمُؤْمِنُ الْمُمْتَحَنُ هُوَ الَّذى لا يَرِدُ مِنْ اَمْرِنا اِلَيْهِ شَىْ‏ءٌ اِلاّ شُرِحَ صَدْرَهُ لِقَبُولِهِ وَ لَمْ يَشُكَّ وَ لَمْ يَرْتَبْ.

مؤمن آزموده شده كسى است كه چيزى از امر ما به او نمى ‏رسد، مگر اينكه سينه‏ اش براى پذيرش آن فراخى مى ‏يابد و هرگز دچار شك و ترديد نمى‏ شود.

سيد رضىّ و نهج ‏البلاغه

يكى از نقاط تاريك و مبهم فرهنگ اسلام، عدم دسترسى كامل به خطب نادره‏ ى جناب على عليه ‏السلام و آثار ديگر آن بزرگوار است كه قسمتى به صورت نهج ‏البلاغه توسط سيد رضى تأليف يافته و از همان زمان تاكنون جمع ‏آورى ايشان مورد احترام و اتفاقِ نظر غالب علماى عامّه و همه‏ ى علماى خاصّه است.

ناگفته نماند كه در اين راستا، عده ‏اى از علما نيز به شرح بعضى از خطب على عليه‏ السلام پرداخته‏ اند؛ اما همه اسامى شروح بر خطب و متون آن‏ها در اختيار همگان نيست و چه بسا در خلال مخطوطات كتابخانه‏ هاى بزرگ جهان، هنوز شروحى يافت شود كه يا خيلى كم مورد استفاده عموم قرار گرفته است و يا اصلاً مورد امعان نظر قرار نگرفته باشد.

به هر حال، در جمع ‏آورى نهج‏ البلاغه ‏ى توسط سيد رضى، دو نكته بارز به چشم مى‏ خورد:

ـ نكته‏ ى اوّل را خود سيّد رضى هم به آن اشاره نموده است؛ بدين صورت كه در انتخاب و اختيار فرمايشات جناب على عليه‏السلام جنبه‏ هاى ادبى و فصاحتى را بر ساير مسايل رجحان داده است و از اغلب خطب و گفتارهاى مختلف على عليه‏السلام بنابر مصالحى، قسمت‏هايى را حذف كرده است.

- نكته دوم اين كه ما با استعانت از جناب على عليه ‏السلام ، غالب خطب و بيانات ايشان را در هر كجا كه سراغ داشته ‏ايم، به اندازه ‏ى ظرفيت وجودى خود بررسى كرده و به اين نتيجه رسيده ‏ايم كه سيّد رضى بعد از امتيازى كه به فصاحت كلام در خطب جناب على عليه ‏السلام داده، گويى به شدت تحت تأثير زهد، ورع، ترك دنيا، و امثال مقولاتى كه در خطبه همام ديده مى ‏شود، قرار داشته است.

البته در اينجا بايد بگوييم كه شايد و حتّى محققاً جوّ اجتماعى و عقيدتى زمان و مكان سيّد رضى ايجاب نمى ‏نموده است كه اين مرد بزرگ بيش از اين مطالبى را از على عليه‏السلام بازگو نمايد؛ اما خوشبختانه در طول تاريخ شروحِ بعضى از شارحان نهج ‏البلاغه نظير «ابن ‏ابى الحديد» و «عبده» كه از شاخه مكتب خلفا بوده ‏اند، به طور همه جانبه و بدون شك، همه مندرجات نهج ‏البلاغه را تأييد و امضاء مى ‏كنند.

سواى اين مطالب، اگر با يك ديد عالى ‏تر، وسيع‏تر، خدايى ‏تر و امام شناس‏تر به بيانات جناب على عليه‏ السلام نظر افكنيم، مى ‏بينيم كه خيلى از خطب گهربار ايشان به بوته فراموشى سپرده شده است. البته شما خواننده ‏ى عزيز، در اولين برخورد ممكن است ذهنتان به خطب نادره جناب على عليه‏السلام نظير خطبه «يا سلمان و يا جندب» (نورانيه)، خطبه «طارق‏بن شهاب» و نظاير آن معطوف بشود؛ امّا، ما با استعانت از جناب على عليه‏السلام به خطب ذى قيمت ديگرى نيز دسترسى يافته ‏ايم كه جاى ذكر و شرح آن‏ها در بعضى از كتب شيعه خالى است.

سه شنبه ۲۹ دی ۱۳۸۸ ساعت ۲۱:۵۴

منبع: خطب نادره www.khotabenadereh.com

www.AzmeZohoor.ir